Historia Świątyni

Kościół parafialny w Radczu – rys historyczny
Budynek świątyni w Radczu wzniesiono w końcu XIX wieku (ukończenie budowy w 1905 r.) jako cerkiew parafialną pod wezwaniem Świętych Praksedy i Mikołaja.
Fundatorem kościoła, jak głoszą ustne przekazy miejscowej ludności, był bogaty rosyjski kupiec i przemysłowiec – właściciel statku rybackiego mieszkający na stałe w Moskwie. Po śmierci jednego syna, który zginą w wypadku, człowiek ten przekazał ogromną kwotę dla kościoła prawosławnego jako votum na budowę czterech cerkwi. Jedną z nich wzniesiono w Moskwie, trzy pozostałe w Polsce: w Radczu, w Łomazach (rozebrana po 1918 roku) i w Szóstce. Przygotowania do rozpoczęcia budowy cerkwi w Radczu trwały trzy lata. Budowniczy – inżynier rosyjski – zamówił w trzech okolicznych cegielniach cegły o różnych kształtach według przywiezionych przez niego modeli i wynalazł chłopów z wozami do zwożenia polnych kamieni na plac budowy. Miejscowemu kowalowi Panasiukowi zlecił wykonanie elementów metalowych jak: bramy, furtki, ogrodzenia, balustrady na chórze. Po trzech latach – tyle bowiem trwało zwiezienie potrzebnej ilości kamieni i cegły – inżynier zjawił się w Radczu ponownie z własną ekipą budowlaną, która w ciągu jednego roku pod jego nadzorem wybudowała cerkiew.
W związku z trudnymi warunkami gruntowymi zastosowano bardzo ciekawe rozwiązanie fundamentów kościoła. Wykopano dół o przekroju ogromnej niecki pod cały plan kościoła. Posuwając się do dna niecki ku jej górnym krawędziom, ułożono w niej wszystkie zebrane w ciągu trzech lat kamienie – jeden obok drugiego, tak, że utworzyły one warstwę pokrywającą wnętrze niecki do poziomu terenu ziemią, a na jej kamiennych krawędziach zaczęło wznosić ściany. W ten sposób posadowiono kościół na murowanej, odwróconej kolebce, która to konstrukcja świetnie przenosi i rozkłada zarówno obciążenie murów na grunt, jak i parcie gruntu na fundament.
Cerkiew składa się z podłużnej, prostokątnej nawy zakończonej prezbiterium z dwoma bocznymi ryzalitami – tak że całość tworzy regularny plan krzyża. Na skrzyżowaniu jego ramion nad środkiem świątyni znajduje się duża kopuła.
Prezbiterium w kształcie wydłużonego prostokąta, przykryte kolebką, podniesione jest w stosunku do nazwy o dwa stopnie i doświetlone bocznie pojedynczymi łukowymi oknami. W bryle budowli dominuje wieża z łukowymi otworami do frontu i po bokach – służąca jako dzwonnica, zwieńczona ośmiobocznie z małą kopułą na szczycie.
Na elewacji frontowej i elewacjach bocznych występuje charakterystyczna dla architektury cerkiewnej forma otworów okiennych w formie triforium – kompozycji trzech otworów zamkniętych łukowo, gdzie środkowy jest szerszy i wyższy od bocznych. Styl cerkwi jest eklektyczny i historyzujący. Na elewacjach można odczytać elementy dekoracji: neorenesansowej – otwory okienne, boniowanie, neogotyckiej – fryz ceglany pod gzymsem, neoromańskiej – kolumienki u podstawy wieży. Detale wykonane są z kształtek ceglanych, ściany – z cegły pełnej. Gzymsy wieńczące budowlę zostały otynkowane i pomalowane na biało, a ceglane ściany pokryto farbą wapienną w kolorze ugru.
Budowla tej, jak i innych okolicznych cerkwi, podyktowana była polityką rusyfikacyjną caratu, który popierał i umacniał wpływy kościoła prawosławnego na terenach wschodniej Polski. Jednakże ludność miejscowa, w większości katolicka, opierała się naporowi prawosławia, tak że na przykład w Radczu tylko pięć rodzin uczestniczyło w nabożeństwach i życiu religijnym nowej cerkwi. Pozostali w sytuacji braku świątyni katolickiej modlili się w starym drewnianym kościółku unickim. Wybuchła I wojna światowa i już w roku 1915 duchowni prawosławni opuścili cerkiew i ewakuowali się w głąb Rosji przed zbliżającą się armią niemiecką. Cerkiew stała zamknięta od roku 1918, kiedy to już przed odzyskaniem niepodległości przekształcona zostaje na świątynię rzymskokatolicka. Wyświęcenia kościoła dokonał niemiecki kapelan wojskowy przybyły z Parczewa – on też odprawił tu pierwsze nabożeństwa. Po odejściu wojsk niemieckich pojawili się w Radczu księża polscy – początkowo był to ksiądz dojeżdżający z pobliskiego Rudna, a następnie pierwszy proboszcz parafii rzymskokatolickiej w Radczu – ksiądz Jan Jdźkowski.
Zamieniając cerkiew na kościół rzymskokatolicki dokonano pewnych zmian. Z wnętrza usunięto drewniane ,,carskie wrota’’ i zastąpiono je ołtarzem z kościoła unickiego, który w tym czasie przeniesiony został do miejscowości Paszenki. stary ołtarz 300Niewielki barokowo-ludowy ołtarz z kościoła unickiego nie odpowiadał ambicjom nowopowstałej parafii, a ponieważ brakowało też innych elementów wyposażenia wnętrza, postanowiono zlecić wykonanie nowego ołtarza i pozostałych sprzętów, zaprojektowanych w jednym stylu i dostosowanych do wnętrza kościoła . Nowy proboszcz – ksiądz Sidor powierzył w 1921 roku wykonanie tej odpowiedzialnej pracy młodemu rzemieślnikowi z pobliskiej Woli Komarowskiej – Franciszkowi Maksymiukowi, który wziął do pomocy dwóch stolarzy – Władysława Parafiniuka z Radcza oraz Aleksandra Parulskiego z Rudna. Po czterech latach pracy kościół został wyposażony w nowy ołtarz, ambonę, konfesjonał i ławki.Bóg Ojciec
Poważniejszy remont kościoła wykonano dopiero po zakończeniu II wojny światowej. W 1945 roku zdjęto obie kopuły. Mniejszą, wieńczącą wieżę zastąpiono strzelistym hełmem w kształcie ostrosłupa o podstawie ośmiokąta, a wielką kopułę nad nawą – dachem namiotowym z sygnaturką. Jako pokrycie zastosowano blachę stalową.
Przebudową kierował Władysław Parafiniuk – najzdolniejszy z uczniów Franciszka Maksymiuka . W latach powojennych uzupełniał on wyposażenie kościoła,dostosowując styl swoich prac do istniejącego wystroju wnętrza. Wykonał wyposażenie zakrystii, ołtarz posoborowy, mniejsze konfesjonały, obudowę tronu biskupiego i drobniejsze elementy wyposażenia.
W kościele nadal pozostają elementy wyposażenia przeniesione z kościoła unickiego w 1918 roku. 

anioł

(Opracowanie – Urszula Motorna zaczerpniete z monografi pt. „Radcze wczoraj i dziś” 2012 pod redakcją ks. Zbigniewa Grzymały)